Қазақстанның мұнай-газ саласының хабаршысыҚазақстанның мұнай-газ саласының хабаршысы2707-42262957-806XKMG Engineering10441310.54859/kjogi104413Ғылыми мақалаҰңғымалардың құрылысы кезіндегі тұтқыр серпімді жүйелерЛогиноваМарианна Евгеньевнаufamel@yandex.ruАгзамовФарит Акрамович<p>Doctor of Sciences in Technology, Professor, Oil and Gas Well Drilling Department</p>faritag@yandex.ruhttps://orcid.org/0000-0001-5850-5261«Уфа мемлекеттік мұнай техникалық университеті» ЖБ ФМБББМ160520224158680303202209032022Copyright © 2022, Loginova M., Agzamov F.2022<p>Ұңғымаларды бекітудің қажетті сапасын қамтамасыз ететін маңызды факторлардың бірі тиімді буферлік сұйықтықтарды қолдану болып табылады, олардың арасыннан цементтеу кезінде жуу сұйықтығының жақсы ығысуын қамтамасыз ететін тұтқыр серпімді жүйелерді бөліп көрсету керек.</p> <p>Мақалада поливалентті металл катиондарымен тігілген полиакриламидті қолдану кезінде тұтқыр серпімді жүйелерді полимерлеу механизмі және ұңғымаларды бекіту кезінде осы жүйелерді қолдану перспективалары қарастырылған. Тұтқыр серпімді жүйелердің ағымының модельдері және олардың арасындағы айырмашылықтар, тұтқыр серпімді жүйелерінде қалыпты кернеулердің болуына байланысты көрсетілген. Тұтқыр серпімді жүйелердің компоненттік құрамының және олардың негізгі қасиеттерінің негіздемесі берілген, бұл жүйелердің буферлік сұйықтықтар ретінде тиімділігін қамтамасыз етеді, сонымен қатар зерттеуге арналған құрылғылар сипатталған.</p> <p>Поливалентті катионды тұтқыр серпімді жүйелердің «тігіндегіш» ретінде таңдаған кезде беріктік сипаттамалары жиынтығының жылдамдығын арттыратын ең жоғары тотығу дәрежесі бар қоспаларды қолдану қажет екендігі эксперименталды түрде расталды. Құрамдастардың ең ұтымды қатынасы эксперименталды түрде негізделген және цементтеу процесі аяқталғаннан кейін ұңғымалардың құбыр кеңістігінде цемент ерітіндісінің төмен түсуін болдырмайтын буферлік сұйықтықтардың басқа түрлерімен салыстырғанда тұтқыр серпімді буферлік сұйықтықтың жақсы ұстау қабілеті дәлелденген.</p> <p>Түпнұсқа қондырғыларда ламинарлық ағыс режимі кезінде каверна аймақтарында ұңғыма оқпанын тазартудың ең жақсы дәрежесі дәлелденген. Тұтқыр серпімді жүйелерден полимерлі пленкалардың цемент тасының шегендеу бағанына бекітуінің теріс әсерін азайту үшін тұтқыр серпімді буферлік сұйықтықтың бір бөлігінен кейін құрамында полимер деструкторы бар сұйықтықтың бір бөлігін айдау ұсынылады.</p>spacer fluidannulusviscoelastic systemspolymerrheologyбуферлік сұйықтыққұбыр сыртындағы кеңістіктұтқыр серіпмді жүйелерполимерреологиябуферная жидкостьзатрубное пространствовязкоупругие системыполимерреология1.Агзамов Ф.А., Акбулатов Т.О., Аксенова Н.А., Анашкина А.Е., и др. Технология бурения нефтяных и газовых скважин. Учебник для студентов вузов в 5 томах/под общей редакцией В.П.Овчинникова. – Тюмень, 2014, т. 1. // Agzamov F.A., Akbulatov T.O., Aksenova N.A., Anashkina A.E., and others. Tehnologiya bureniya neftyanyh i gazovyh skvazhin. Uchebnik dlya studentov vuzov v 5 tomah/pod obshhei redakciei V.P. Ovchinnikova [Technology of drilling oil and gas wells. Textbook for university students in 5 volumes / under the general editorship of V.P. Ovchinnikov]. – Tjumen', 2014, v. 1.2.Булатов А.И. Детективная биография герметичности крепи скважин. – Краснодар, Просвещение-Юг, 2008, 767 с. // Bulatov A.I. Detektivnaya biografiya germetichnosti krepi skvazhin [Detective biography of well support integrity]. – Krasnodar, Prosveshhenie-Yug, 2008, 767 p.3.Постников В.О., Аиграфьян М.О. Способы и устройства для разрушения глинистых корок при производстве изоляционных работ в скважинах. – Тр. ВНИИКРнефть «Осложнения при бурении и цементировании скважин», Краснодар, 1973, с. 173–181. // Postnikov V.O., Aigraf'yan M.O. Sposoby i ustroistva dlya razrusheniya glinistyh korok pri proizvodstve izolyacionnyh rabot v skvazhinah [Methods and devices for the destruction of clay cakes when performing insulation work in wells]. – Tr. VNIIKRneft' «Oslozhneniya pri burenii i cementirovanii skvazhin» [Proceedings of the All-Union Research Institute for Well Cementing and Drilling Fluids "Complications in Drilling and Cementing Wells"], Krasnodar, 1973, pp. 173–181.4.Ашрафьян М.О., А.И. Булатов, А.Л. Волик, О.А. Лебедев. Влияние течение растворов на полноту вытеснения жидкостей из кольцевого пространства при цементировании скважин. – Труды Краснодарского филиала ВНИИ, 1970, вып. 23. // Ashraf'jan M.O., A.I. Bulatov, A.L. Volik, O.A. Lebedev. Vlijanie techenie rastvorov na polnotu vytesneniya zhidkostei iz kol'cevogo prostranstva pri cementirovanii skvazhin [Influence of fluid flow on the completeness of fluid displacement from the annulus during well cementing]. – Trudy Krasnodarskogo filiala VNII [Proceedings of the Krasnodar branch of the All-Russian Research Institute], 1970, vyp. 23.5.Лихушин А.М., Мясищев В.Е., Мязин О.Г. К вопросу выбора рационального типа буферной жикдкости. – Электронный журнал «Строительство нефтяных и газовых скважин на суше и на море», 2013, вып. 12, с. 35–39. // Lihushin A.M., Mjasishhev V.E., Mjazin O.G. K voprosu vybora racional'nogo tipa bufernoi zhikdkosti [On the issue of choosing a rational type of flush liquid]. – Jelektronnyj zhurnal «Stroitel'stvo neftjanyh i gazovyh skvazhin na sushe i na more» [Electronic journal "Construction of oil and gas wells on land and at sea"], 2013, vyp. 12, pp. 35–39.6.Коптяева Е.И., Каразеев Д.В., Стрижнев В.А., Вежнин С.А., Телин А.Г. Новые сшитые полимерные составы на основе частично гидролизованного полиакриламида для ограничения водопритока и выравнивания профиля приемистости. – Нефть. Газ. Новации, 2014, №10, с. 45–49. // Koptyaeva E.I., Karazeev D.V., Strizhnev V.A., Vezhnin S.A., Telin A.G. Novye sshitye polimernye sostavy na osnove chastichno gidrolizovannogo poliakrilamida dlya ogranicheniya vodopritoka i vyravnivaniya profilya priemistosti [New cross-linked polymer compounds based on partially hydrolyzed polyacrylamide to limit water influx and levele the injectivity profile]. – Neft'. Gaz. Novacii [Oil. Gas. innovations], 2014, No.10, pp. 45–49.7.Олдройд Дж. Г. Неньютоновское течение жидкостей и твердых тел. (Под ред. Эйриха Ф.М.) – Реология, теория и приложения, М., ИЛ, 1972, 763 с. // Oldrojd Dzh. G. Nen'yutonovskoe techenie zhidkostei i tverdyh tel. (Pod red. Jejriha F.M.) [Non-Newtonian Flow of Liquids and Solids (Under the editorship of Eirich F.M.)] – Reologiya, teoriya i prilozheniya [Rheology, theory and applications], Moscow, IL, 1972, 763 p.8.Шрамм Г. Основы практической реологии и реометрии. (Пер. с англ. И.А. Лавыгина. Под ред. В.Г. Куличихина). – М., КолосС, 2003, 312 с. // Shramm G. Osnovy prakticheskoi reologii i reometrii. (Per. s angl. I.A. Lavygina. Pod red. V.G. Kulichihina) [Fundamentals of practical rheology and rheometry. (Translated from English by I.A. Lavygina. Edited by V.G. Kulichikhin)]. – Moscow, KolosS, 2003, 312 p.9.Mezger T.G., The rheology handbook: for users of rotational and oscillatory rheometers. – Hanover, Vincentz Network, 2002, 432 р.10.Barnes H.A. A handbook of elementary rheology. – Aberystwyth: Univ of Wales, Institute of Non-Newtonian Fluid Mechanics, 2000, 204 р.11.Бортников В.Г. Основы технологии переработки пластических масс: Учебное пособие для вузов. – Л., Химия, 1983, 304 с. // Bortnikov V.G. Osnovy tehnologii pererabotki plasticheskih mass: Uchebnoe posobie dlja vuzov [Fundamentals of plastics processing technology: Textbook for universities]. – L., Himija [Chemistry], 1983, p. 304.12.Телин А., Хлебникова М., Сингизова В., Калимуллина Г., Хакимов А., Кольчугин И., Исмагилов Т. Регулирование реологических и фильтрационных свойств сшитых полимерных систем с целью повышения эффективности воздействия на пласт. – Вестник инжинирингового центра ЮКОС, 2002, № 4, с. 41–45. // Telin A., Hlebnikova M., Singizova V., Kalimullina G., Hakimov A., Kol'chugin I., Ismagilov T. Regulirovanie reologicheskih i fil'tracionnyh svoistv sshityh polimernyh sistem s cel'yu povysheniya effektivnosti vozdeistviya na plast [Regulation of rheological and filtration properties of cross-linked polymer systems in order to increase the efficiency of reservoir stimulation]. – Vestnik inzhiniringovogo centra YuKOS [Bulletin of the Yukos Engineering Center], 2002, No. 4, pp. 41–45.13.Гумерова Г.Р., Яркеева Н.Р. Технология применения сшитых полимерных составов. Электронный научный журнал «Нефтегазовое дело», 2017, № 2, с. 63–79. // Gumerova G.R., Yarkeeva N.R. Tehnologiya primeneniya sshityh polimernyh sostavov [Technology of application of cross-linked polymer compositions]. Jelektronnyj nauchnyj zhurnal «Neftegazovoe delo» [Electronic scientific journal "Oil and Gas Business"], 2017, No. 2, pp. 63–79.14.Окромелидзе Г.В. Совершенствование технологии глушения нефтяных и газовых скважин с использованием вязкоупругих составов. – Диссертация на соискание ученой степени кандидата технических наук, Уфа, 2016, 198 с. // Okromelidze G.V. Sovershenstvovanie tehnologii glusheniya neftyanyh i gazovyh skvazhin s ispol'zovaniem vyazkouprugih sostavov [Improving the technology of killing oil and gas wells using viscoelastic compositions]. – Dissertacija na soiskanie uchenoj stepeni kandidata tehnicheskih nauk [Thesis for the degree of candidate of technical sciences], Ufa, 2016, 198 p.15.Мачихин Ю.А. Реометрия пищевого сырья и продуктов: Справочник. – М., Агропромиздат, 1990, с. 175–180. // Machihin Ju.A. Reometriya pishhevogo syr'ya i produktov: Spravochnik [Rheometry of food raw materials and products: Handbook]. – Moscow, Agropromizdat, 1990, pp. 175–180.16.Ильин С.О. Малкин А.Я., В.Г. Куличихин Применение метода высокоамплитудных гармонических воздействий для анализа свойств полимерных материалов в нелинейной области механического поведения. – Высокомолекулярные соединения. Серия А, 2014, т. 56, № 1, с. 99–112. // Il'in S.O. Malkin A.Ja., V.G. Kulichihin Primenenie metoda vysokoamplitudnyh garmonicheskih vozdeistvii dlya analiza svoistv polimernyh materialov v nelineinoi oblasti mehanicheskogo povedeniya [Kulichikhin Application of the method of high-amplitude harmonic effects for the analysis of the properties of polymeric materials in the nonlinear region of mechanical behavior]. – Vysokomolekuljarnye soedinenija [High-molecular compounds]. Serija A, 2014, v. 56, No. 1, pp. 99–112.17.Ильин С.О. Нелинейность реологических свойств при испытании полимерных материалов в режиме больших периодических деформаций. – Высокомолекулярные соединения. Серия А, 2015, т. 57, № 6, с. 568–581. // Il'in S.O. Nelineinost' reologicheskih svoistv pri ispytanii polimernyh materialov v rezhime bol'shih periodicheskih deformacii [Nonlinearity of rheological properties during testing polymeric materials in the regime of large periodic deformations]. – Vysokomolekuljarnye soedinenija [High-molecular compounds]. Serija A, 2015, v. 57, No. 6, pp. 568–581.18.Воробьева Е.В. Крутько Н.П. Полимерные комплексы в водных и солевых средах. – Минск, Ин-т общ. и неорган. химии Нац. акад. наук. Белоруссии, 2010, 175 с. // Vorob'eva E.V. Krut'ko N.P. Polimernye kompleksy v vodnyh i solevyh sredah [Polymer complexes in aqueous and salt media]. – Minsk, In-t obshh. i neorgan. himii Nac. akad. nauk. Belorussii [Institute of General and Inorganic Chemistry of the National Academy of Sciences of Belarus], 2010, 175 p.19.Нагимов И.Р., Фатихов Р.И., Агзамов Ф.А. Экспериментальная оценка эффективности применения центраторов обсадной колонны при цементировании наклонных скважин. Булатовские чтения: материалы II Международной научно-практической конференции (2018 г.): в 5 т.: сборник статей / под общ. ред. д-ра техн. наук, проф. О.В. Савенок. – Краснодар, Издательский Дом – Юг, т. 3, c. 206–210. // Nagimov I.R., Fatihov R.I., Agzamov F.A. Eksperimental'naya ocenka effektivnosti primeneniya centratorov obsadnoi kolonny pri cementirovanii naklonnyh skvazhin [Experimental Evaluation of the Efficiency of Casing Centralizers in Cementing Deviated Wells]. Bulatovskie chtenija: materialy II Mezhdunarodnoj nauchno-prakticheskoj konferencii (2018 g.): v 5 t.: sbornik statej / pod obshh. red. d-ra tehn. nauk, prof. O.V. Savenok. [Bulatov's Readings: Proceedings of the II International Scientific and Practical Conference (2018): in 5 volumes: compilation of articles / under the general editorship of Doctor of Engineering Sciences, Professor O.V. Savenok] – Krasnodar, Publ. Izdatel'skij Dom – Jug, v. 3, pp. 206–210.20.Агзамов Ф.А., Шайбеков М.С., Садртдинов Р.Р., Николаев А.И. Установка для исследования процесса вытеснения последовательно текущих жидкостей при цементировании обсадных колонн. – Патент РФ № 2017117360; заявка 18.05.2017; опубл. 25.01.2018, бюлл. № 3. // Agzamov F.A., Shajbekov M.S., Sadrtdinov R.R., Nikolaev A.I. Ustanovka dlya issledovaniya processa vytesneniya posledovatel'no tekushhih zhidkostei pri cementirovanii obsadnyh kolonn [Installation for studying the process of displacement of sequentially flowing fluids during cementing of casing strings]. – Patent of RF No. 2017117360; zajavka 18.05.2017; publ. 25.01.2018, bull. No. 3.21.Базилевский А.В., Ентов В.М., Рожков А.Н., Лернер М.М. Распад нитей полимерных растворов. – Высокомолекулярные соединения, Серия А, 1997, т. № 39, № 3, с. 474–482. // Bazilevskii A.V., Entov V.M., Rozhkov A.N., Lerner M.M. Raspad nitei polimernyh rastvorov [Disintegration of threads of polymer solutions]. – Vysokomolekulyarnye soedineniya [High-molecular compounds], Serija A, 1997, v. No. 39, No. 3, pp. 474–482.