Kazakhstan journal for oil & gas industryKazakhstan journal for oil & gas industry2707-42262957-806XKMG Engineering10878710.54859/kjogi108787Ғылыми мақалаКүрделі тау-кен геологиялық жағдайларда ұңғымаларды салуға арналған полимеркатионды бұрғылау ерітінділеріЯремкоА. В.a.yaremko@asiapetroservice.kzhttps://orcid.org/0009-0009-3842-6000КарабалинУ. С.<p>докт. техн. наук</p>u.karabalin@kazenergy.comhttps://orcid.org/0000-0002-7471-7851ЮсубалиевР.yussubaliev.r@kaznigri.kzhttps://orcid.org/0009-0003-7029-5537ГайдаровА. М.<p>кандидат технических наук</p>a.gaidarov@asiapetroservice.kzhttps://orcid.org/0009-0008-0298-0133Asia Petro ServiceKazenergyҚазҒЗГБМИ151220246487970210202431102024Copyright © 2024, Яремко А.В., Карабалин У.С., Юсубалиев Р., Гайдаров А.М.2024<p><strong>Негіздеу</strong><strong>. </strong>Мұнай мен газға арналған ұңғымаларды бұрғылау су және көмірсутек негізінде бұрғылау ерітінділерімен жуу арқылы жүргізіледі. Көмірсутекті ерітінділердің оң қасиеттеріне қарамастан – ұңғыма оқпанының қабырғаларындағы тау жыныстарының бұзылуын болдырмау, сазды жыныстардың орнықтылығын жоғалту және тұздардың (галит, сильвинит және бишофит) еруі есебінен қуыс түзілімдерінің төмендеуі, өнімді қабаттардың табиғи коллекторлық қасиеттерінің сақталуы және т.б., оларда дисперсиялық ортаның қасиеттерімен байланысты бірқатар кемшіліктер бар, бұл оларды аз көлемде қолдануын білдіреді. Көмірсутекті ерітінділердің дисперсиялық ортасы экологиялық және өртке қауіпті қосылыстармен ұсынылған: керосинмен, дизель отынымен, олефиндермен, әртүрлі майлармен және т.б. Үкiметтiк және экологиялық ұйымдардың көмiрсутектi дисперсиялы ортасы бар бұрғылау ерiтiндiлерiнiң қоршаған ортаға экологиялық әсерi жөнiнде үдемелi алаңдаушылығы өнеркәсiптiң су негiзiндегi ерiтiндiлерге едәуiр бағдарлануына әкеп соқты. Бiрқатар елеулi кемшiлiктерге қарамастан, қазiргi уақытта су негiзiндегi бұрғылау ерiтiндiлерi көмiрсутектi ерiтiндiлерге қарағанда неғұрлым сұранысқа ие болып отыр. Көмірсутек жүйелерінің артықшылығына қарамастан, шын мәнінде, бүгінгі күні әлемде пайдаланылатын барлық бұрғылау ерітінділерінің шамамен 85% су негізіндегі жүйелер болып табылады. Бұл жұмыс су негізіндегі бұрғылау ерітінділері саласындағы жаңа бағытқа – полимеркатионды жүйелерді әзірлеуге, жасауға және енгізуге арналған. Жаңа су жүйелерін әзірлеу идеясы көмірсутекті және су ерітінділерінің пайдалы қасиеттерін үйлестіретін полимеркатионды жұмыс сұйықтықтарының жасауды қамтиды.</p> <p><strong>Мақсаты</strong><strong>.</strong> Қазақстан Республикасында ұңғымаларды салу үшін заманауи полимеркатионды бұрғылау ерітінділерін зерттеу және әзірлеу.</p> <p><strong>Материалдар</strong><strong> </strong><strong>мен</strong><strong> </strong><strong>әдістер</strong><strong>.</strong> Зерттеу объектілері ретінде полимеркатионды бұрғылау ерітінділері таңдалды. Қойылған міндеттерді шешу үшін зерттеулер зертханалық және кәсіпшілік жағдайларда жүргізілді.</p> <p><strong>Нәтижелері</strong><strong>.</strong> Бұл мақалада РФ және Қазақстан Республикасының кен орындарындағы зертханалық және кәсіпшілік сынақтардың нәтижелері келтірілген.</p> <p><strong>Қорытынды</strong><strong>.</strong> Әлемдік тәжірибеде алғаш рет су және көмірсутек жүйелерінің оң қасиеттерін үйлестіретін тұрақты полимер катионды бұрғылау ерітінділері әзірленді және табысты сынақтан өткізілді. Полимерлі катионды ерітінділердің қасиеттерін басқару бойынша теориялық және практикалық негіздер әзірленді.</p> <p>Астрахан кен орны мен Өзен кен орнында ұңғымаларды салу кезінде полимеркатионды бұрғылау ерітінділерінің түрлендірулерін қолдану оның жоғары пайдалану қасиеттерін растады және мыналарға мүмкіндік берді: жұмыс істеудің алдын алу, механикалық жылдамдықты арттыру, ұңғыма оқпанының жай-күйін жақсарту, қуыстылықты төмендету, 20-дан астам ұңғымалардың құрылысын табысты аяқтау, рапаны бітеуге арналған жоғары тығыздықты ерітінділерді сату және т.б.</p>drilling fluidcavern porosityswellingopening of a productive formationбұрғылау ерітіндісіқуыстылықісінуөнімді қабатты ашубуровой растворкавернозностьнабуханиевскрытие продуктивного пласта1.Gaydarov MMR, Khubbatov AA, Gaydarov AM, et al. Recommendations for evaluation of inhibiting and strengthening (casing) properties of the drilling fluid. Oil Industry Journal. 2019;2(114):33–38. doi: 10.24887/0028-2448-2019-2-33-38.2.Zlatina VY. Analiz effektivnosti primeneniya sovremennykh burovyh rastvorov dlya povysheniya kachestva bureniya nadsolevogo kompleksa v strukturnoy zone Pripyatskogo progiba. MITRo 2022 – Mashinostroenie. Innovacii. Tekhnologii. Robototekhnika; 2022 Dec 1; Gomel'. Available from: https://elib.gstu.by/handle/220612/29444?locale-attribute=en. (In Russ).3.Khubbatov AA, Gaydarov AM, Norov AD, Gaydarov MMR. K voprosu ob ustojchivosti glinistyh porod. Territoriya Neftegaz. 2014;5:22–32. (In Russ).4.Gaydarov AM, Hubbatov AA, Hrabrov DV, et la. Polikationnye sistemy Katburr – novoe napravleniye v oblasti burovykh rastvorov. Onshore and offshore oil and gas well construction. 2017;7:36–49. (In Russ).5.Macovei N. Hidraulica Forajului. 1982. București: TEHNICA; 495 p.6.Ivanov DY, Marusov MA, Moysa YN, et al. Ingibirovaniye glin pri stroitel'stve skvazhin. Onshore and offshore oil and gas well construction. 2023;3(364):28–34. (In Russ).7.Gaydarov AM, Kadyrov NT, Khubbatov AA, et al. Applying rheological indicators of polycationic muds. Scientific and technical collection of gas science news. 2021;2(47):138–148. (In Russ).8.Gaydarov MMR, Kirshin VI, Kuligin AV, et al. Kationnye burovye rastvory dlya bureniya glinistykh otlozheniy. Gazovaya promyshlennost'. 2014;9:114–119. (In Russ).9.Osipov VI, Sokolov VH, Rumyantseva NA. Mikrostruktura glinistyh porod. Sergeev EM, editor. Moscow: Nedra; 1989. 211 p. (In Russ).10.Privedenny MV, Beketov SB, Yaremko AV, et al. Burovye rastvory na osnove nitrata kal'tsiya s dobavkami asfal'tenov i ingibitorov HBN. Onshore and offshore oil and gas well construction. 2024;3(375):41–46.11.Trofimov VT, Korolev VA, Voznesenskiy EA, et al. Gruntovedeniye. 6th edition. Trofimov VT, editor. Moscow: MSU publisher; 2005. 1024 p. (In Russ).