Kazakhstan journal for oil & gas industryKazakhstan journal for oil & gas industry2707-42262957-806XKMG Engineering10882210.54859/kjogi108822Ғылыми мақалаМұнай кен орындарының карбонатты коллекторларының қайталама кальциті және оны сандық анықтау тәсіліКоробкинВ. В.<p>PhD, профессор</p>korobkin_vv@mail.ruhttps://orcid.org/0000-0002-1562-759XТөлемісоваЖ. С.<p>PhD, ассоциированный профессор</p>ztulemissova@gmail.comhttps://orcid.org/0000-0003-1803-4535СаматовИ. Б.<p>канд. геол.-мин. наук</p>samatov.40@mail.ruhttps://orcid.org/0000-0002-5912-2091ЧакликовА. Е.<p>PhD</p>a96chaklikov@gmail.comhttps://orcid.org/0000-0001-8316-6599Қазақстан-Британ техникалық университеті240620257284952002202523042025Copyright © 2025, Коробкин В.В., Төлемісова Ж.С., Саматов И.Б., Чакликов А.Е.2025<p><strong>Негіздеу.</strong> Карбонатты жыныстар Каспий маңы бассейнінің Солтүстік-Батыс Жағалау аймағындағы тұзды мұнай-газ резервуарларын құрайды. Осыған байланысты карбонатты жыныстардың коллекторлық қасиеттеріндегі эпигенетикалық өзгерістердің себептерін анықтау және талдау ерекше маңызға ие, бұл көмірсутектер кен орындарын барлау және игеру процестерін оңтайландыруға әсер етеді. Бұл жағдайлар қарастырылып отырған мақаланың ғылыми және практикалық өзектілігін анықтайды.</p> <p><strong>Мақсаты.</strong> Карбонатты резервуарлардың өзгеру себептерін анықтау және олардың қайталама эпигенетикалық түрленуіне байланысты коллекторлық қасиеттерін сандық бағалау.</p> <p><strong>Материалдар мен әдістер.</strong> Каспий маңы бассейнінің Солтүстік-Батыс Жағалау аймағының мұнай – газ кен орындарының тұз астындағы карбонатты резервуарларын зерттеу макро – және микроскопиялық әдістерді және әртүрлі зертханалық құралдарды-термиялық анализаторларды, термогравиметриялық құрылғыларды, рентгендік дифрактометрияны қолдану арқылы жүзеге асырылды. Мақалада ұсынылған әдіс доломиттің, кальциттің және магнезиттің термиялық ыдырау процестерін динамикалық қыздыру арқылы алынған DTA өлшеу деректеріне негізделген. Коллекторлардың минералды және материалдық құрамын бақылау рентгендік фазалық талдау арқылы жүзеге асырылды.</p> <p><strong>Нәтижелері.</strong> Жүргізілген кешенді термиялық талдау нәтижелері бойынша Каспий маңы мұнай-газ провинциясының Солтүстік-Батыс жағалау аймағының тұз асты мұнай-газ кен орындарының карбонатты коллекторларында қайталама кальцитті анықтау әдістемесі әзірленді.</p> <p>Карбонатты тау жыныстары-коллекторлар мысалында доломит-кальцит ассоциациясының эпигенетикалық түрлендірулерінің термиялық параметрлері анықталды. Олардың физикалық қасиеттерінің ерекшелігі-карбонатты жыныстардың бос кеуекті кеңістіктерін толтыру, бұл мұнай-газ коллекторларының сыйымдылығы мен сүзу сипаттамаларының төмендеуіне әкеледі.</p> <p><strong>Корытынды</strong>. Көмірсутектердің өнімді кен орындарын іздеу кезінде шөгінді жыныстардың аталған құрылымдық қасиеттерін есепке алу геологиялық барлау жұмыстарының сапасын едәуір арттыруы мүмкін. Ұсынылған анықтау әдісі коллектордың минералды құрамы және карбонатты минералдардың сүзу-сыйымдылық қасиеттері, олардың компоненттерінің кристалдық дәрежесі, кристалдық торлардың қасиеттері және магний, кальций және басқа қоспалардың физикалық қасиеттері туралы ақпарат алуға мүмкіндік береді. Бастапқы жыныстардың эпигенетикалық түрленуінен пайда болған қайталама кальцит коллекторлардың сүзу-сыйымдылық қасиеттеріне теріс әсер етеді.</p>thermal analysis of mineralscarbonate rockscalcitedolomitemagnesitecarbonate reservoirdiagenetic transformationsmineral compositionpetrographic analysesX-ray diffractometric analysesминералдардың термиялық анализікарбонатты жыныстаркальцитдоломитмагнезиткарбонатты коллекторэпигенетикалық түрлендірулерминералогиялық талдаупетрографиялық талдаурентгендік дифракциялық талдаутермический анализ минераловкарбонатные породыкальцитдоломитмагнезиткарбонатный коллектордиагенетические преобразованияминералогический анализпетрографический анализрентгенодифрактометрический анализ1.Abilkhasimov KB. Type designs of the paleozoic complex sections of the East Edge of the Peri-Caspian Depression. Oil&Gas. 2021;1(121):6–24. doi: 10.37878/2708-0080/2021-1.01.2.Akchulakov U, Zholtaev G, Iskaziev KO, et al. Atlas neftegazonosnykh i perspektivnykh osadochnykh basseynov Respubliki Kazkahstan. Almaty: JSC NC “KazMunayGas”; 2015. 97 p. (In Russ).3.Bagrintseva К, Dmitrievsky A, Bochko R. Atlas of Carbonate Reservoir Rocks of the Oil and Gas Fields. Moscow: Nauka; 2003. 264 p.4.Daukeyeva SZ, Uzhkenova BS, Abdulina AA, et al., editors. Glubinnoe stroeniye i mineralnye resursy Kazakhstana: Neft’ i gaz. V. 3. Almaty: Informatsionno-analiticheskiy tsentr geologii i mineralnykh resursov Respubliki Kazakhstan; 2002. 248 p. (In Russ).5.Fortunatova NK, Varlamov AI, Kanev AS, et al. Structure and Assessment of the Oil Potential of Carbonaceous Carbonate-Siliceous Domanik Deposits in the Volga–Ural Oil and Gas Province. Russian Geology and Geophysics. 2021;62(8):929–946. doi: 10.2113/RGG20214351.6.Votsalevskiy ES, Bulekbayev ZY, Iskuzhiyev BA, et al. Oil&Gas Fields of Kazakhstan. Reference book. Issue 3. Almaty: K.I. Satpayev Institute of Geological Sciences; 2016. 409 p.7.Zholtaev GZ, Nikitina OI, Zhaimina VY, et al. Modernization of the Phanerozoic Stratigraphic Schemes of Kazakhstan Based on the International Chronostratigraphic Scale – 2016–2021. Almaty: “378” LPP; 2021. 139 p. (In Russ).8.Iskaziyev KO, Khafizov SF, Taninskaya NV. Conceptual sedimentological model of clastic-carbonate Frasnian section on Chinarevskoye field (Kazakhstan). Oil Industry. 2019;10:14–18. doi: 10.24887/0028-2448-2019-10-14-18.9.Coats AP, Redfern JP. Kinetic parameters of thermogravime data. Nature. 1964;201:68–69. doi: 10.1038/201068a0.10.Cvetkov AI, Valyashikhina YP, Piloyan GO. Differentsialnyy termicheskiy analiz karbonatnykh mineralov. Moscow: Nauka; 1964. 167 p. (In Russ).11.Ivanova VP, Kasatov BK, Krasavina TN, Rozinov YL. Termicheskiy analiz mineralov i gornykh porod. Leningrad: Nedra, Leningrad branch; 1974. 399 p. (In Russ).12.Putnis A, McConnell JDC. Principles of Mineral Behaviour. Oxford: Blackwell; 1980.13.Paulik J, Paulik F, Arnold M. Simultaneous TG, DTG, DTA and EGA technique for the determination of carbonate, sulphate, pyrite and organic material in minerals, soils and rocks. Journal of Thermal Analysis. 1982;25:327–340. doi: 10.1007/BF01912957.14.El Zokm G, Safaa A, Ghani A, et al. IR Spectroscopic Investigation, X-Ray Structural Characterization, Thermal Analysis Decomposition and Metal Content of Sediment Samples along Egyptian Mediterranean Coast. World Applied Sciences Journal. 2013;23(6):823–836. doi: 10.5829/idosi.wasj.2013.23.06.7480.15.Panna W, Wyszomirski P, Myszka R. Characteristics of the clayey-siliceous rock from the Dylągówka–Zapady deposit (Polish Flysch Carpathians) as a mineral raw material. Mineral Resources Management. 2014;30(2):85–102. doi: 10.2478/gospo-2014-0012.16.Kaljuvee T, Tonsuaadu K, Marve E, et al. Thermal Behavior of Estonian Graptolite–Argillite from Different Deposits. Processes. 2022;10(10):1986. doi: 10.3390/pr10101986.17.Xianzhe D, Nan L, Yuyuan W, Zhenping T. Systematical Study on the Influencing Factors of Synchronous Thermal Analyses of Samples-Taking the Chalcanthite as an Example. Frontiers in Chemistry. 2022;10:863083. doi: 10.3389/fchem.2022.863083.18.Samatov IB, Urumbaev BU. Termokhimicheskiye osobennosti kaltsit-dolomitovykh obrazovaniy (na primere Tsentralnogo Kazakhstana). Geology of Kazakhstan. The geological series. 1997;2:49–56. (In Russ).19.Patent RoK №8623 / 10 Nov 2023. Byul. № 2023/0359.2. Korobkin VV, Samatov IB, Tulemissova ZS, et al. Method of quantitative determining of secondary calcite. Available from: https://qazpatent.kz. (In Russ).20.Korobkin VV, Samatov IB, Tulemissova ZS. Izucheniye veshchestvennogo sostava porod kamennougol’no-permskogo razreza yugo-zapadnoy chasti Shu-Sarysuyskogo neftegazonosnogo basseyna. The impact of external fields on the seismic regime and monitoring of their manifestations: report summary. Int. Jubilee Scientific Conf. dedicated to the 40th anniversary of the RAS; 2018 July 3–7; Bishkek, Kyrgyzstan. P. 194–198. (In Russ).21.Tulemissova ZS, Buslov MM, Bekmukhametova ZA. Data of studying the content of organic matter in deposits of the stone-perm separation of the southwestern part of the Shu-Sarysu basin. IOP Conference Series: Earth and Environmental Science. 2019;319(1):171. doi: 10.1088/1755-1315/319/1/012020.22.Tulemissova ZS, Korobkin VV. Features of the Material Composition of the Main Oil and Gas Complex of the Shu-Sarysu Basin. International Journal of Engineering Research and Technology. 2020;13(5):1045–1056. doi: 10.37624/IJERT/13.5.2020.1045-1056.23.Tulemisova ZS, Korobkin VV, Samatov IB. Dannye izucheniya veshchestvennogo sostava perspektivnogo neftematerinskogo kompleksa porod mezozoy-kaynozoyskogo chehla Iliyskogo basseyna. The 4rd International scientific conference “Correlation of the altaides and uralides: deep structure of lithosphere, stratigraphy, magmatism, metamorphism, geodynamics and metallogeny”; 2018 Apr 2–6; Novosibirsk, Russia. P. 156–158. (In Russ).24.Tulemisova ZS, Korobkin VV, Buslov MM. Correlation of a Stratigraphic Section with the Estimation of Forecast Resources of Hydrocarbon Potential of Sedimentary Basins of South Kazakhstan (Shu-Sarysu, Ili and Pribalkhash). Herald of the Kazakh-British technical university. 2019;4(51):177–185. (In Russ).