Kazakhstan journal for oil & gas industryKazakhstan journal for oil & gas industry2707-42262957-806XKMG Engineering10884710.54859/kjogi108847Ғылыми мақалаКөмірсутек ресурстарын бағалау үшін Балқаш шөгінді бассейнінің мезозой және кайнозой шөгінділерінің литологиялық-стратиграфиялық корреляциясыКоробкинВалерий В.<p>PhD, профессор</p>korobkin_vv@mail.ruhttps://orcid.org/0000-0002-1562-759XЧакликовАхан Е.<p>PhD</p>a96chaklikov@gmail.comhttps://orcid.org/0000-0001-8316-6599ТөлемісоваЖамал С.<p>PhD, ассоциированный профессор</p>ztulemissova@gmail.comhttps://orcid.org/0000-0003-1803-4535Қазақстан-Британ техникалық университеті26092025738212803202527052025Copyright © 2025, Коробкин В.В., Чакликов А.Е., Төлемісова Ж.С.2025<p><strong>Негіздеу.</strong> Балқаш шөгінді бассейн жамылғысының көмірсутек әлеуетін негіздеу және есептеу үшін геологиялық негіз құру.</p> <p><strong>Мақсаты.</strong> Сапалы жаңа геологиялық және литологиялық-стратиграфиялық негізде Балқаш шөгінді бассейнінің көмірсутек әлеуетін есептеу үшін әлеуетті перспективалы кешендердің (ауданның, қалыңдықтың, литологиялық құрамның) негізгі есептік параметрлерін таңдау.</p> <p><strong>Материалдар мен әдістер.</strong> Халықаралық хроностратиграфиялық шкала – 2016–2021 жж. негізінде Қазақстанның фанерозойының стратиграфиялық схемаларына сәйкес мезозой (триас-борлар) және кайнозой (палеоген-неоген) шөгінділерінің литологиялық – стратиграфиялық қималарының корреляциясы.</p> <p><strong>Нәтижелері.</strong> Жұмыста Балқаш шөгінді бассейнінің геологиялық құрылымы, аудандастыру, платформалық қақпағының ерекшеліктері қарастырылады. Бассейн құрылымында екі тектоникалық бірлік – Батыс Балқаш және Шығыс Балқаш (Лепсі) ойпаттары бөлінді. Балқаш шөгінді бассейнінің литологиялық-стратиграфиялық схемалары оның көмірсутек ресурстарын бағалау үшін негіз ретінде әзірленді және құрастырылды. Перспективалы мұнай-газ кешендері бөлініп, олардың қуаттылығының мәндері анықталды. Литологиялық-стратиграфиялық деректерді талдау негізінде кешендердің қалыңдығының, таралу алаңдарының мәндері, сондай-ақ олардағы органикалық көміртектің мөлшері анықталды. Аталған деректердің барлығы көмірсутектердің болжамды ресурстарын есептеу кезінде маңызды параметрлері болып табылады. Балқаш шөгінді бассейнінің перспективалы кешендерін дамыту алаңдары бойынша деректер литологиялық-палеогеографиялық карталар мен қималарды салу нәтижелері бойынша алынды.</p> <p><strong>Корытынды.</strong> Әзірленген литологиялық-стратиграфиялық модельдің негізінде оның көмірсутек әлеуетін бағалауға мүмкіндік беретін Балқаш бассейнінің схемалары салынды. Аймақтың мұнай-газ перспективалары өте төмен деп бағаланады, бұл шөгінді жамылғысы құрылымдық ерекшеліктеріне, тектоникалық белсенділігіне және ықтимал тұзақтардың түрлеріне байланысты. Белгілі бір қуаттылығы, ауданы және органикалық заттары бар перспективалы кешендер бөлінді.</p>sedimentary basinlithological and stratigraphic analysisstructural analysisstratigraphic sequenceMesozoic and Cenozoic deposits.шөгінді бассейнілитологиялық-стратиграфиялық талдауларқұрылымдық талдауларстратиграфиялық қимасымезозой және кайнозой шөгінділеріосадочный бассейнлитолого-стратиграфический анализструктурный анализстратиграфический разрезотложения мезозоя и кайнозоя1.Bespalov VF. Geologicheskoye stroenie Kazakhskoy SSR. Alma-Ata: Nauka; 1971. 363 p. (In Russ).2.Koshkin VY. Tektonicheskoye polozheniye Balhash-Iliyskogo gertsinskogo vulkanicheskogo poyasa. Tektonika Uralo-Mongolskogo skladchatogo poyasa: Trudy soveshhaniya. Muratov MV, Belova AA, Zonenshein LP, et al., editors. Moscow: Nauka; 1974. P. 86–92. (In Russ).3.Bekzhanov GR, Koshkin VY, Nikitchenko II, et al. Geologicheskoye stroeniye Kazakhstana: Poyasnitelnaya zapiska k karte masshtaba 1:1000000. Almaty: Akademiya mineralnykh resursov Respubliki Kazakhstan; 2000. 396 p. (In Russ).4.Daukeev SZ, Uzhkenov BS, Abdulin AA, et al. Glubinnoye stroeniye i mineralnye resursy Kazakhstana: Neft i gaz. T. 3. Almaty: Information and Analytical Center of Geology and Mineral Resources of the Republic of Kazakhstan; 2002. 248 p. (In Russ).5.Daukeev SZ, Uzhkenov BS, Miletenko NV, et al. Atlas litologo-paleogeograficheskikh, strukturnykh, palinspasticheskikh I geoekologicheskikh kart Tsentralnoy Yevrazii. Almaty: Nauchno-issledovatelskiy institut prirodnykh resursov JUGGEO; 2002. 132 p. (In Russ).6.Akchulakov U, Zholtaev G, Iskaziev KO, et al. Atlas neftegazonosnykh i perspektivnykh osadochnykh basseynov Respubliki Kazkahstan. Almaty: JSC NC “KazMunayGas”; 2015. 97 p. (In Russ).7.Akchulakov U, Zholtaev G, Kuandykov BM, et al. Atlas neftegazonosnykh i perspektivnykh osadochnykh basseynov Respubliki Kazkahstan. Astana: JSC NC “KazMunayGas”; 2014. 97 p. (In Russ).8.Korobkin VV, Buslov MM. Tectonics and geodynamics of the western Central Asian Fold Belt (Kazakhstan Paleozoides). Russian Geology and Geophysics. 2011;52(12):1600–1618. doi: 10.1016/j.rgg.2011.11.011.9.Korobkin VV, Chaklikov АY, Tulemissova ZS. Tectonic zoning of paleozoids of Kazakhstan and its oil and gas-bearing regions. Kazakhstan journal for oil&gas industry. 2022;4(1): 39–49. doi: 10.54859/kjogi107854.10.Sengör AMC, Natalin BA, Burtman VS. Evolution of the Altaid tectonic collage and Palaeozoic crustal growth in Eurasia. Nature. 1993;364:299–307. doi: 10.1038/364299a0.11.stratigraphy.org [Internet]. The ICS International Chronostratigraphic Chart [cited 2025 Feb 15]. Available from: stratigraphy.org/chart#latest-version.12.Zholtaev GZ, Nikitina OI, Zhaimina VY, et al. Modernization of the Phanerozoic Stratigraphic Schemes of Kazakhstan Based on the International Chronostratigraphic Scale – 2016–2021. Almaty: “378” LPP; 2021. 139 p. (In Russ).13.III Kazakhstanskoye mezhvedomstvennoye stratigraficheskoye soveshchaniye po dokembriyu i fanerozoyu Kazakhstana. Stratigraficheskiye skhemy triasovykh i yurskikh otlozheniy Kazakhstana (Poyasnitelnaya zapiska). Alma-Ata; 1996. 66 p. (In Russ).14.III Kazakhstanskoye mezhvedomstvennoye stratigraficheskoye soveshchaniye po dokembriyu i fanerozoyu Kazakhstana. Stratigraficheskiye skhemy melovykh i paleogenovykh otlozheniy Kazakhstana (Poyasnitelnaya zapiska). Alma-Ata; 1996. 105 p. (In Russ).15.Aubekerov BZ, Tsirelson BS, Bykadorov VA, Popov VA. Osobennosti geologicheskogo stroeniya i perspektivy neftegazonosnosti mezozoy-kajnozoyskih osadochnykh basseynov Juzhnogo Kazakhstana. News of NAS RK. Series of Geology and Technical Sciences. 2010;3:131–140. (In Russ).16.Dilmukhamedova NR, Zhakupova SA, Nigmatova SA, Chepcheva AZ. K stratigrafii mezozoya-kajnozoya neftegazonosnogo rajona Alakolskoy mezhgornoy vpadiny (po palinologicheskim dannym). News of NAS RK. Series of Geology and Technical Sciences. 2007;5:65–70. (In Russ).17.Buvalkin AK, Zhaymin MI, Kotova LI. Trias Vostochnogo Kazakhstana. Almaty; 1999. 217 p. (In Russ).18.Buvalkin AK, Zhaymin MI, Kotova LI. Stratigrafiya yurskikh otlozheniy Vostochnogo Kazakhstana. Alma-Ata: Gylym; 1991. 176 p. (In Russ).19.Li AB. Tektonika i perspektivy neftegazonosnosti Yuzhnogo Kazakhstana. Alma-Ata: Nauka KazSSR; 1975. 220 p. (In Russ).20.Buslov MM. Tektonika i geodinamika Tsentralno-Aziatskogo skladchatogo poyasa: rol pozdnepaleozoyskikh krupnoamplitudnykh sdvigov. Geology&Geophysics. 2011;52(1):66–90.21.Xiao WJ, Windley BF, Allen MF, Han CM. Paleozoic Multiple Accretionary and Collisional Tectonics of the Chinese Tianshan Orogenic Collage. Gondwana Research. 2013;23(4):1316–1341. in Russ doi: 10.1016/j.gr.2012.01.012.22.Xiao WJ, Santosh M. The Western Central Asian Orogenic Belt: A Window to Accretionary Orogenesis and Continental Growth. Gondwana Research. 2014;25(4):1429–1444. doi: 10.1016/j.gr.2014.01.008.23.Zong R, Fan R, Gong Y. Advances in the Research on Carboniferous Deep-Water Marine Deposits in Western Junggar, Northwestern China. Geological Journal. 2015;50:111–121. doi: 10.1002/gj.2532.24.Korobkin V, Samatov I, Chaklikov A, Tulemissova Z. Peculiarities of Dynamics of Hypergenic Mineral Transformation of Nickel Weathering Crusts of Ultramafic Rocks of the Kempirsay Group of Deposits in Western Kazakhstan. Minerals. 2022;12(5):650. doi: 10.3390/min12050650.25.Hendrix MS, Brassell SC, Carroll AR, Graham SA. Sedimentology, Organic Geochemistry, and Petroleum Potential of Jurassic Coal Measures: Tarim, Junggar, and Turpan Basins, Northwest China. AAPG Bulletin. 1995;79(7):929–959.26.He D, Chen X, Kuang J, et al. Distribution of Carboniferous Source Rocks and Petroleum Systems in the Junggar Basin. Petroleum Exploration and Development. 2010;37(4):397–408. doi: 10.1016/S1876-3804(10)60041-9.27.Buslov MM, Cai K. Tectonics and Geodynamics of the Altai-Junggar Orogen in the Vendian-Paleozoic: Implications for the Continental Evolution and Growth of the Central Asian Fold Belt. Geodynamics & Tectonophysics. 2017;8(3):421–427. doi: 10.5800/GT-2017-8-3-0252.28.Brunet M, Sobel ER, McCann T. Geological evolution of Central Asian basins and the western Tien Shan range. Geological Society of London, Special Publications. 2020;427:1–17. doi: 10.1144/SP427.17.29.Korobkin VV, Tulemissova ZS. The deep structure and geodynamical conditions of formation of the Shu-Sarysu, Pre-Balkhash, Ili sedimentary basins. Geology and bowels of the earth. 2018;3(68):24–34.30.Azizov TM, Vlasov VI. Basseyny i mestorozhdeniya ugley i goryuchikh slantsev Kazakhstana. Almaty; 1997. 113 p. (In Russ).