Kazakhstan journal for oil & gas industryKazakhstan journal for oil & gas industry2707-42262957-806XKMG Engineering10885410.54859/kjogi108854Ғылыми мақалаМұнай және газ ұңғымаларындағы сіңіру аймақтарын оқшаулау және су ағынын шектеу әдістеріРайкуловСаят Ж.raikulov@gmail.comhttps://orcid.org/0000-0001-6736-4958МарьянСергей В.s.maryan@petro-unit.kzhttps://orcid.org/0009-0009-6708-2016ЯмагуловТолеген Х.t.yamagulov@petro-unit.kzhttps://orcid.org/0009-0009-4215-7608Petro-UnitNDF KAZAKHSTAN260920257368810304202503092025Copyright © 2025, Райкулов С.Ж., Марьян С.В., Ямагулов Т.Х.2025<p><strong>Негіздеу. </strong>Бұрғылау ерітіндісінің сіңіп кетуін болдырмау және су ағынын шектеу технологияларын жетілдіру мәселесі мұнай және газ ұңғымаларын бұрғылау саласындағы негізгі мәселелердің бірі болып табылады. Көмірсутектердің едәуір қоры бар Батыс Қазақстан облысында тампонажды цемент ерітінділерін, әртүрлі гранулометриялық құрамдағы колматациялық материалдарды, сондай-ақ жоғары тұтқырлықты және полимерлі жүйелерді пайдалануды қоса алғанда, әртүрлі технологиялық тәсілдер белсенді қолданылады. Тампонаж технологиясының айтарлықтай жетістіктеріне қарамастан, сіңіру аймақтарын оқшаулау және су ағынын шектеу функцияларын бір уақытта орындай алатын әмбебап шешімдердің саны шектеулі болып қалады және олардың тиімділігі көбінесе белгілі бір кен орнының геологиялық-техникалық шарттарымен анықталады. Зерттеудің перспективалық бағыты өнімді қабаттың әртүрлі өткізгіш аймақтарына бейімделу және сенімді тығыздауды қамтамасыз ету қабілеті бар жоғары селективті материалдарды әзірлеу болып табылады.</p> <p><strong>Мақсаты. </strong>Батыс Қазақстан облысы жағдайында бұрғыланған ұңғымалар мысалында сіңіру аймақтарын оқшаулау және су ағынын шектеу технологияларын қолдану тәжірибесін жинақтау, сондай-ақ қолданыстағы оқшаулағыш материалдар мен жүйелерге олардың тиімділігі, шектеулері және қолдану перспективалары тұрғысынан талдау жүргізу.</p> <p><strong>Материалдар мен әдістер.</strong> Жұмыста Батыс Қазақстан өңірінің бұрғыланған ұңғымалары бойынша деректер, кәсіпшілік зерттеулердің нәтижелері, сондай-ақ тампонаждық және оқшаулағыш материалдарды әзірлеудің заманауи тәсілдерін көрсететін патенттік және ғылыми-техникалық әдебиеттер пайдаланылды.</p> <p><strong>Нәтижелерi. </strong>Аталған жұмыста қолданыстағы жүйелерге талдау жүргізілді, олардың әрекет ету механизмдері мен шектеулері қарастырылды, бұрғыланған ұңғымалардың мысалдары, сондай-ақ заманауи патенттелген технологияларға шолу жасалды. Болашақта оқшаулау шараларының тиімділігін арттыруға, пайдалану шығындарын азайтуға және техногендік тәуекелдерді азайтуға мүмкіндік беретін сіңіру аймақтарын оқшаулау және су ағынын шектеу міндеттерін кешенді шешуге қабілетті әмбебап материал тұжырымдамасына ерекше назар аударылды.</p> <p><strong>Қорытынды.</strong> Оқшаулау шараларының тиімділігі көбінесе композицияны және оны қолдану технологиясын дұрыс таңдаумен анықталады. Қолданыстағы оқшаулағыш материалдарды талдау шешімдердің алуан түрлілігіне қарамастан, олардың барлығы күрделі геологиялық-техникалық жағдайларда тұрақты нәтиже бермейтінін көрсетті. Бұл рецептураларды оңтайландыруға және технологияларды аймақтағы кен орындарының нақты жағдайларына бейімдеуге бағытталған қосымша зерттеулердің қажеттілігін көрсетеді.</p>lost circulation controlselective materialscement slurrieswater shutoffsealing materialdrilling fluidoil and gas wells.сіңіру аймақтарын оқшаулауселективті материалдартампонаждық ерітінділерсу ағынын шектеусу оқшаулағыш материалбұрғылау ерітіндісімұнай және газ ұңғымаларыизоляция зон поглощенияселективные материалытампонажные растворыограничение водопритокаводоизоляционный материалбуровой растворнефтяные и газовые скважины1.Luzardo J, Oliveira EP, Derks PWJ, et al. Alternative Lost Circulation Material for Depleted Reservoirs. OTC Brasil; 2015 Oct 27–29; Rio de Janeiro, Brazil. Available from: onepetro.org/OTCBRASIL/proceedings-abstract/15OTCB/15OTCB/D031S029R001/77827.2.Makarenko PS. Issledovaniye sposobov predotvrashcheniya katastroficheskikh pogloshcheniy burovogo rastvora na mestorozhdeniyakh Vostochnoy Sibiri I Respubliki Sakha (Yakutiya) [dissertation]. Tomsk; 2017. Available from: earchive.tpu.ru/handle/11683/38915. (In Russ).3.Nikolaev NI, Khaoya L. Results of cement-to-rock contact study. Journal of Mining Institute. 2017;226:428–434. doi: 10.25515/PMI.2017.4.428. (In Russ).4.Velayati A, Kazemzadeh E, Soltanian H, Tokhmechi B. Gas migration through cement slurries analysis: A comparative laboratory study. International Journal of Mining and Geo-Engineering. 2015;49(2):281–288. doi: 10.22059/ijmge.2015.56113.5.Becker T, Morgan R, Chin W, Griffith J. Improved rheology model and hydraulics analysis for tomorrow’s wellbore fluid applications. SPE Production and Operations Symposium; 2003 March 23–26; Oklahoma City, USA. Available from: onepetro.org/SPEOKOG/proceedings-abstract/03POS/03POS/SPE-82415-MS/137357.6.Nikolaev NI, Ivanov AI. Higher Efficiency in Drilling of Oil and Gas Wells Under Complicated Conditions. Journal of Mining Institute. 2009;183:308–310.7.Sabins F, Wiggins ML. Parametric study of gas entry into cemented wellbores. SPE Drill & Compl. 1997;12(3):108–187. doi: 10.2118/28472-PA.8.Lootens D, Hébraud P, Lécolier E, Van Damme H. Gelation, Shear-Thinning and Shear-Thickening in Cement Slurries. Oil Gas Sci. Technol. 2004;59(1):31–40. doi: 10.2516/ogst:2004004.9.Pukharenko YV, Ryzhov DI, Staroverov VD. Peculiar Properties of Structural Formation of Cement Composites in the Presence of Fueleroid Type Carbon Nanoparticles. Vestnik MGSU. 2017;12(7):718–723. doi: 10.22227/1997-0935.2017.7.718-723. (In Russ).10.Alkinani HH, Al-Hameedi AT, Flori RE, et al. Updated Classification of Lost Circulation Treatments and Materials with an Integrated Analysis and Their Applications. SPE Western Regional Meeting; 2018 Apr 22–26; Garden Grove, California, USA. Available from: onepetro.org/SPEWRM/proceedings-abstract/18WRM/18WRM/D031S003R005/215405.11.Alkinani HH. A Comprehensive Analysis of Lost Circulation Materials and Treatments with Applications in Basra’s Oil Fields, Iraq: Guidelines and Recommendations: dissertation. Missouri: Missouri University of Science and Technology; 2017. Available from: scholarsmine.mst.edu/masters_theses/7873/.12.Raikulov S., Mohan R.S., Shoham O. Nanoparticles Stabilized Oil Water Emulsion Flow. SPE/IADC Middle East Drilling Technology Conference and Exhibition; 2023 May 23–25; Abu Dhabi, UAE. Available from: onepetro.org/SPEMEDT/proceedings-abstract/23MEDT/23MEDT/D011S004R002/519767.13.Gabdullin RH, Lipatov AV. Classification of creaming mixtures for elimination of zones of drilling mudids. International Journal of Humanities and Natural Sciences. 2024;10-1(97):149–153. doi: 10.24412/2500-1000-2024-10-1-149-153. (In Russ).14.Bulatov AI, Savenok OV. Kapital’nyy podzemnyy remont neftyanykh I gazovykh skvazhin. Krasnodar: Yug Publisher House; 2012. 540 p. (In Russ).15.Aadnøy BS, Looyeh R. Petroleum Rock Mechanics: Drilling Operations and Well Design. 1th ed. Houston: Gulf Professional Publishing; 2011. 308 p.16.Patent RoK №35176/ 20.11.20. Byul. №46. Kamalov KS, Yamagulov TK. Universal cementing composition for the remediation of oil and gas wells and mitigation of drilling fluid loss. Available from: gosreestr.kazpatent.kz.17.Patent RoK №34718/ 02.07.21. Byul. №26. Kamalov KS, Yamagulov TK. Selective composition for the isolation of loss zones during drilling and the control of water inflow in oil and gas wells.. Available from: gosreestr.kazpatent.kz.18.Patent RUS2380394C2/ 27.01.10. Byul. №3. Gasumov RA, Shikhaliev IJ, Ponomarenko MN, et al. Viscous Elastic Composition for Borehole Operations. Available from: patents.google.com/patent/RU2380394C2/ru. (In Russ).19.Patent RUS2575489C1/ 20.02.16. Byul. №5. Il’jasov SE, Okromelidze GV, Garshina OV, et al. Acid-Soluble Lightweight Plugging Material to Liquidate Absorption in Productive Formations. Available from: patents.google.com/patent/RU2575489C1/ru. (In Russ).20.Patent RUS2563856C2/ 20.09.15. Byul. №26. Natsepinskaja AM, Grebneva FN, Il’jasov SE, et al. Method of Drilling of Wells Complicated by Absorbing Horizons. Available from: patents.google.com/patent/RU2563856C2/ru. (In Russ).21.Patent RUS2391489C2/ 10.06.10. Byul. №16. Kryuchkov VI, Mannanov FN, Sterlyadev YR, et al. Method of Formation Absorption Zone Isolation. Available from: patents.google.com/patent/RU2391489C2/ru. (In Russ).22.Dudler T, Gombotz WR, Parent JB, et al, inventors; Omeros Corporation, assignee. Compositions for inhibiting masp-2 dependent complement activation. United States patent US 2019226288. 2012 Nov 8.23.Shaarpour M, inventor. Method and composition for preventing or treating lost circulation. United States patent US 2006/0178275 A1. 2006 Mar 16.24.Mohamed Ali MS, Imam Jafar Khan MI, Udaiyar Shanmugavel Ezhil A, et al. inventors. Fluid loss control additive. WO2019175648A1. 2019 Sep25.Gotmukle SB, Gupta NR, Miller JJ, inventors. Modified vegetable oil as fluid loss control additive. WO2023215648A1. 2013 Nov 09.