Kazakhstan journal for oil & gas industryKazakhstan journal for oil & gas industry2707-42262957-806XKMG Engineering10887610.54859/kjogi108876Ғылыми мақалаҚазақстандағы каталитикалық риформинг технологияларының салыстырмалы сипаттамасыДюсоваРизагуль Муслимовна<p>канд. техн. наук</p>rizagul.dyussova@gmail.comhttps://orcid.org/0000-0003-3083-5255ЖакмановаЕкатерина Андреевнаekaterina.zakmanova1998@gmail.comhttps://orcid.org/0000-0003-0545-5912СейтеноваГайни Жумагалиевна<p>канд. хим. наук</p>gainiseitenova@gmail.comhttps://orcid.org/0000-0001-6202-3951Торайғыров УниверситетіЛ.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті2412202574911002105202509062025Copyright © 2025, Дюсова Р.М., Жакманова Е.А., Сейтенова Г.Ж.2025<p><strong>Негіздеу. </strong>Мақалада катализатордың қозғалмайтын қабаты бар риформингті және катализатордың циклдік регенерациясы бар риформингті (бұдан әрі-CCR, ағылш. Continuous Catalyst Regeneration) қоса алғанда риформингтің әртүрлі технологиялары қарастырылады. Катализатордың қозғалмайтын қабаты бар риформинг, технологиялық тұрғыдан, күрделілігі төмендігімен ерекшеленеді және техникалық қызмет көрсету және басқаруға кететін шығындары аз, бұл оны CCR риформингімен салыстырғанда экономикалық жағынан тиімдірек етеді. Катализатордың қозғалмайтын қабатын пайдалану катализатордың қызмет ету мерзімін ұзартуға ықпал етеді, оны жиі қалпына келтіру және ауыстыру қажеттілігін азайтады, бұл маңызды экономикалық фактор болып табылады. Сонымен қатар, CCR риформингі қайта өңдеу тиімділігін жақсартуға және соңғы өнімдердің сапасын жақсартуға мүмкіндік береді, дегенмен ол үлкен операциялық шығындарын және катализатордың жағдайын неғұрлым күрделі бақылауды талап етеді.</p> <p><strong>Мақсаты. </strong>Катализатордың қозғалмайтын қабатымен және CCR-мен олардың технологиялық процестің тұрақтылығына, өнім сапасына, шикізат пен қайта өңдеу өнімдерінің құрамына әсері тұрғысынан каталитикалық риформингтің әртүрлі технологияларының тиімділігін бағалау, сондай-ақ Қазақстанның мұнай-химия саласын дамыту жағдайында мұнайды қайта өңдеу зауыттары жұмысының өнімділігі мен тұрақтылығын арттыру үшін олардың әлеуетін айқындау.</p> <p><strong>Материалдар мен әдістер. </strong>Салыстырмалы талдау, газ хроматографиясы, спектроскопия, компоненттік және топтық талдау, фракциялық құрамды анықтау.</p> <p><strong>Нәтижелері. </strong>Катализатордың қозғалмайтын қабаты бар риформинг шикізатының құрамын зерттеу технологиялық процестердің тұрақтылығын көрсетті, бұл риформинг қондырғыларының болжамды жұмысын жақсартуға ықпал етті. Шикізаттағы изо-парафиндер жоғары октанды бензин сапасының жоғарылауын қамтамасыз етті, ал қайта өңдеу өнімдеріндегі нафтендер мен хош иісті көмірсутектердің үлесінің артуы ауыр фракцияларды тиімдірек қайта өңдеуді көрсетеді.</p> <p>Корытынды. Талдау катализатордың қозғалмайтын қабатымен де, CCR технологиясымен де риформинг процестері жетілдіріле беретінін растады, бұл өнім сапасының жоғары көрсеткіштеріне қол жеткізуге және Қазақстанның мұнай-химия саласының дамуына ықпал ете отырып, мұнайды қайта өңдеу зауытының тұрақты жұмысын қолдауға мүмкіндік береді.</p>catalytic reforminggasolinecatalystoil refiningpetrochemistryкаталитикалық риформинготынкатализатормұнайды қайта өңдеумұнай химиясыкаталитический риформингтопливокатализаторнефтепереработканефтехимия1.kmg.kz [Internet]. KazMunayGas. Annual report 2024 [cited 2025 Feb 13]. Available from: www.kmg.kz/upload/iblock/639/l2ec2zeraseaf35fn42mqd4f4c0o9blg/KazMunayGas_AR2024_RUS_0405.pdf.2.Yegorov OI. Partnerstvo Kazahstana s mirovymi kompaniyami v neftegazovom sektore. Sbornik materialov mezhdunarodnoy nauchno-prakticheskoy konferentsii «Kazahstanskokitayskoe sotrudnichestvo v neftegazovoy sfere». Almaty: NIIMiRS DKU; 2021. P. 87–99. (In Russ).3.qazindustry.gov.kz [Internet]. QazIndustry. Natsional’nyy doklad o sostoyanii promyshlennosti Respubliki Kazakhstan [cited 2025 Feb 13]. Available from: qazindustry.gov.kz/images/docs//regdoc_ru--1736889600.pdf. (In Russ).4.Niyazbekova SU, Nazarenko OV. Modern condition and prospects of the republic of Kazakhstan Oil and Gas Sector Development. Economics and Management. 2018;4(27):7–14. doi: 10.21777/2587-554X-2018-4-7-14.5.Serikova TP, Akhmetova SM, editors. Innovatsionnye podkhody v razvitii neftegazovoy promyshlennosti v Atyrauskoy oblasti: sbornik nauchnykh trudov Tret’ego mezhdunarodnogo seminar-soveshchaniya. Atyrau: Atyrau Univerity of Oil and Gas; 2005, 504 p. (In Russ).6.pnhz.kz [Internet]. Pavlodar Oil Chemistry Refinery [cited 2025 Feb 13]. Available from: www.pnhz.kz/.7.Juman J, Du B, Khamzayeva AV. Current state of the oil and gas industry in Kazakhstan. Bulletin of the National Academy of Sciences of the Republic of Kazakhstan. 2024;408(2):470–485. doi: 10.32014/2024.2518-1467.735. (In Russ).8.Sparkman OD, Penton ZE, Kitson FG. Gas Chromatography and Mass Spectrometry: A Practical Guide, 2nd Edition. Elsevier; 2011. 611 p.9.Mokheimer EMA, Shakeel MR, Harale A, et al. Fuel reforming processes for hydrogen production. Fuel. 2024;359:130427. doi: 10.1016/j.fuel.2023.130427.10.Gupta A, Gupta SK. Catalyst regeneration techniques in naphtha reforming: Short review. Chemical and Process Engineering. 2022;43(2):101–108. doi: 10.24425/cpe.2022.140813.11.Atarianshandiz M, McAuley KB, Shahsavand A. Modeling and Parameter Tuning for Continuous Catalytic Reforming of Naphtha in an Industrial Reactor System. Processes. 2023;11(10):2838. doi: 10.3390/pr11102838.12.Dong XJ, Shen JN, Ma ZF, He YJ. Robust optimal operation of continuous catalytic reforming process under feedstock uncertainty. International Journal of Hydrogen Energy. 2022;47(84):35641–35654. doi: 10.1016/j.ijhydene.2022.08.161.13.Boukezoula TF, Bencheikh L, Belkhiat DEC. A heterogeneous mathematical model for a spherical fixed bed axial flow reactor applied to a naphtha reforming process: enhancing performance challenge using a non-uniform catalyst distribution in the pellet. Reaction Kinetics, Mechanisms and Catalysis. 2022;135(5):2323–2340. doi: 10.1007/s11144-022-02257-z.14.Chen J. Hydrogen production in fixed-bed reactors with combined reformer-burner modules by steam-ethanol reforming at different temperatures. Authorea. 2023. doi: 10.22541/au.167569381.13621304/v1.