Kazakhstan journal for oil & gas industryKazakhstan journal for oil & gas industry2707-42262957-806XKMG Engineering10888810.54859/kjogi108888Ғылыми мақалаҚұрылыс және мұнай-газ саласында қолдану үшін әр түрлі ортадағы полиэтилендердің радиациялық өзара байланысын зерттеуСейтеноваГ. Ж.<p>канд. хим. наук</p>gainiseitenova@gmail.comhttps://orcid.org/0000-0001-6202-3951СыздықА. Г.ayazhanka.syzdyk@gmail.comhttps://orcid.org/0009-0007-4435-0976ДюсоваР. М.<p>канд. техн. наук</p>rizagul.dyussova@gmail.comhttps://orcid.org/0000-0003-3083-5255БайгазиновЖ. А.<p>канд. биол. наук, PhD</p>zh.baigazinov@gmail.comhttps://orcid.org/0000-0002-0348-8473НуркасимовА. Қ.nurkasimov@pnt.kzhttps://orcid.org/0009-0007-8222-8349ҚасымжановМ. Т.kasymzhanov@pnt.kzhttps://orcid.org/0000-0002-3977-4084Мұнай-газ-химия өнімдерін өндірушілер мен тұтынушылар қауымдастығы (Мұнай-газ-химия қауымдастығы)Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетіТорайғыров УниверситетіЯдролық технологиялар паркі010420268166783006202505092025Copyright © 2026, Сейтенова Г.Ж., Сыздық А.Г., Дюсова Р.М., Байгазинов Ж.А., Нуркасимов А.Қ., Қасымжанов М.Т.2026<p><strong>Негіздеу</strong><strong>. </strong>Көбіктелген полиэтилен құрылыс және мұнай-газ саласында жылу өткізгіштігі, ылғалға төзімділігі және химиялық тұрақтылығының үйлесімі арқасында жылу және дыбыс оқшаулағыш материал ретінде кеңінен қолданылады. Алайда оның беріктігі мен пайдалану сипаттамаларын арттыру үшін оны жетілдіруді қажет етеді. Тиімді әдістердің бірі-полимерде үш өлшемді кеңістіктік торды қалыптастыруға және деструктивті әсерлерге төзімділікті арттыруға мүмкіндік беретін радиациялық айқаспалы байланыс.</p> <p><strong>Мақсаты</strong><strong>. </strong>Құрылыс және мұнай-газ оқшаулауында қолданылатын полиэтилендердің өзара байланыстыру дәрежесіне электрондық сәулелену дозасының және газ ортасының (ауа, аргон, азот) әсерін анықтау.</p> <p><strong>Материалдар</strong><strong> </strong><strong>мен</strong><strong> </strong><strong>әдістер</strong><strong>. </strong>Зерттеу нысандары 75, 125 және 175 кГр дозаларында электронды сәулеленумен өңделген полиэтилен үлгілері пайдаланылды. Тәжірибелер әртүрлі газ орталарында жүргізілді: ауа, аргон және азот. Байланыстыру дәрежесін сандық бағалау үшін МЕМСТ Р 59112-2020 стандартына сәйкес гель фракциясының құрамын анықтау әдісі қолданылды. Молекулалық тордағы құрылымдық өзгерістерді талдау үшін Инфралюм ФТ-08 (Россия) и Shimadzu IR Spirit (Япония) аспаптарында ИК-Фурье спектроскопиясы қолданылды.</p> <p><strong>Нәтижелері</strong><strong>.</strong> Сәулеленудің оңтайлы дозасы 125 кГр екендігі анықталды, дәл осы жағдайда айқаспалы байланыстың максималды дәрежесіне қол жеткізіледі. Инертті ортада (аргон, азот) ауа атмосферасымен салыстырғанда гель фракциясының мөлшері жоғары болады, мұнда деструкция процестерінің күшеюі тіркеледі. Алынған деректер сәулелену жағдайлары мен полиэтиленнің құрылымдық тұрақтылығы арасындағы корреляцияны растайды.</p> <p><strong>Қорытынды</strong><strong>.</strong> Полиэтилендердің радиациялық айқаспалы байланысы олардың пайдалану сипаттамаларын, соның ішінде ыстыққа төзімділігін, химиялық және механикалық тұрақтылығын жақсартуды қамтамасыз етеді. Алынған нәтижелер құрылыс және мұнай-газ саласында сұранысқа ие ұзақ мерзімді жылу оқшаулағыш және қорғаныс материалдарын жасау технологиясын ұсынуға мүмкіндік бередi.</p>bitumen–polymer compositeIR spectroscopypolypropyleneheavy petroleum residuesfunctional groupsstructural transformationsбитумдық-полимерлі композитИК-спектроскопияполипропиленауыр мұнай қалдықтарыфункционалды топтарқұрылымдық түрлендірулербитумно-полимерный композитИК-спектроскопияполипропилентяжёлые нефтяные остаткифункциональные группыструктурные преобразования1.Demongeot A, Groote R, Goossens H, et al. Cross-Linking of Poly(butylene terephthalate) by Reactive Extrusion Using Zn(II) Epoxy-Vitrimer Chemistry. Macromolecules. 2017;50(16):6117–6127. doi: 10.1021/acs.macromol.7b01141.2.Ahmad H, Rodrigue D. Crosslinked Polyethylene: A Review on the Crosslinking Techniques, Manufacturing Methods, Applications, and Recycling. Polym. Eng. Sci. 2022;62(8):2376–2401. doi: 10.1002/pen.26049.3.Singh P, Venugopal BR, Nandini DR. Effect of Electron Beam Irradiation on Polymers. J. Mater. Manuf. 2018;5(1):24–33. doi: 10.21467/jmm.5.1.24-33.4.Raghu S, Archana K, Sharanappa C, et al. Electron Beam and Gamma Ray Irradiated Polymer Electrolyte Films: Dielectric Properties. J. Radiat. Res. Appl. Sci. 2016;9(2):117–124. doi: 10.1016/j.jrras.2015.10.007.5.An M, Lv Y, Xu H, et al. Effect of Gel Solution Concentration on the Structure and Properties of Gel-Spun Ultrahigh Molecular Weight Polyethylene Fibers. Ind. Eng. Chem. Res. 2016;55(30):8357–8363. doi: 10.1021/acs.iecr.6b02116.6.Yang W, He Y, Yang J, et al. Rheological Behavior of Ultrahigh Molecular Weight Polyethylene/Low-Density Polyethylene Blending Gels with High Solid Content. Polym. Eng. Sci. 2018;58(1):22–27. doi: 10.1002/pen.24526.7.Liu S, Veysey SW, Fifield LS, Bowler N. Quantitative Analysis of Changes in Antioxidant in Crosslinked Polyethylene (XLPE) Cable Insulation Material Exposed to Heat and Gamma Radiation. Polym. Degrad. Stab. 2018;156:252–258. doi: 10.1016/j.polymdegradstab.2018.09.011.8.Vykydalova A, Dubaj T, Cibulkova Z, et al. A Predictive Model for Polyethylene Cable Insulation Degradation in Combined Thermal and Radiation Environments. Polym. Degrad. Stab. 2018;158:119–123. doi: 10.1016/j.polymdegradstab.2018.11.002.9.Liu S, Fifield LS, Bowler N. Aging Mechanisms of Filled Cross-Linked Polyethylene (XLPE) Cable Insulation Material Exposed to Simultaneous Thermal and Gamma Radiation. Radiat. Phys. Chem. 2021;185:109486. doi: 10.1016/j.radphyschem.2021.109486.10.Hedir A, Moudoud M, Lamrous O, et al. Ultraviolet Radiation Aging Impact on Physicochemical Properties of Crosslinked Polyethylene Cable Insulation. J. Appl. Polym. Sci. 2020;137(16):48575. doi: 10.1002/app.48575.11.Al-Ghamdi H, Farah K, Almuqrin A, Hosni F. FTIR Study of Gamma and Electron Irradiated High-Density Polyethylene for High Dose Measurements. Nucl. Eng. Technol. 2022;54(1):255–261. doi: 10.1016/j.net.2021.07.023.12.Liu S, Li Q, Wang J, et al. Study on the Post-Irradiation Oxidation of Polyethylenes Using EPR and FTIR Technique. Polym. Degrad. Stab. 2022;196:109846. doi: 10.1016/j.polymdegradstab.2022.109846.13.Zaki MF, Elshaer YH, Taha DH. The Alterations in High Density Polyethylene Properties with Gamma Irradiation. Radiat. Phys. Chem. 2017;139:90–96. doi: 10.1016/j.radphyschem.2017.02.058.14.Gaston F, Dupuy N, Marque SRA, et al. One Year Monitoring by FTIR of γ-Irradiated Multilayer Film PE/EVOH/PE. Radiat. Phys. Chem. 2016;125:115–121. 10.1016/j.radphyschem.2016.03.010.