Kazakhstan journal for oil & gas industryKazakhstan journal for oil & gas industry2707-42262957-806XKMG Engineering10889110.54859/kjogi108891АнықталмағанҚарасаз-Таспас кен орнының битуминозды мұнай жыныстарынан базалық майларды алу перспективаларыАяпбергеновЕрболат О.<p>канд. техн. наук, профессор</p>e.ayapbergenov@kmge.kzhttps://orcid.org/0000-0003-3133-222XТуркпенбаеваБибигуль Ж.<p>докт. техн. наук, профессор</p>b.turkpenbaeva@kmge.kzhttps://orcid.org/0009-0008-3770-354XАхметовАрслан Ф.<p>докт. техн. наук, профессор</p>tngrusoil@mail.ruhttps://orcid.org/0000-0003-0170-4774ҚМГ Инжиниринг «ҚазҒЗЖИмұнайгаз» филиалыҚМГ ИнжинирингУфа мемлекеттік мұнай техникалық университеті260920257382931107202503092025Copyright © 2025, Аяпбергенов Е.О., Туркпенбаева Б.Ж., Ахметов А.Ф.2025<p><strong>Негіздеу. </strong>Жеңіл мұнай қорларының сарқылуы және жағармай материалдарына сұраныстың тұрақты өсуі жағдайында көмірсутек шикізатының балама көздерін игеру өзекті міндетке айналуда. Табиғи битумдар, қайта өңдеудің технологиялық күрделілігіне қарамастан, базалық майларды алу үшін перспективалы шикізат болып табылады, әсіресе Қазақстан Республикасында бүгінгі күні жанармай материалдарының өзіндік өнеркәсіптік өндірісі жоқ.</p> <p><strong>Мақсаты. </strong>Қарасаз-Таспас кен орнының табиғи битум мазутынан бөлінген май фракцияларынан базалық өнеркәсіптік және мотор майларын алу мүмкіндігін бағалау.</p> <p><strong>Материалдар мен әдістер.</strong> Зерттеу объектісі-табиғи битумды атмосфералық айдау нәтижесінде алынған мазут болды. Вакуумдық айдау әдісі арқылы қайнау температура интервалдары 350–400°С және 400–460°С болатын май фракциялары ажыратылды. Тазарту ағартқыш сазды қолдану арқылы жүзеге асырылды. Тазартуға дейінгі және кейінгі фракциялардың физикалық-химиялық сипаттамалары ASTM және МЕМСТ стандартты әдістеріне сәйкес анықталды.</p> <p><strong>Нәтижелерi.</strong> Алынған май фракциялары жоғары кинематикалық тұтқырлықпен, 110,7-ге дейінгі тұтқырлық индексімен және төмен күкірт мөлшерімен ( 0,45%) сипатталады. Физикалық-химиялық қасиеттері бойынша олар American Petroleum Institute классификациясына сәйкес I және II топтардың базалық майларына қойылатын талаптарға сәйкес келеді, сондай-ақ И-40А және И-50А маркалы өнеркәсіптік майлармен салыстыруға болады. Төмен температуралық сипаттамаларды жақсарту мақсатында қоспаларды депарафинизациялау және қосу қажеттілігі анықталды.</p> <p><strong>Қорытынды.</strong> Қарасаз-Таспас кен орнының табиғи битумы жоғары сапалы базалық майларды өндіру үшін перспективалы шикізат болып табылады. Жүргізілген зерттеулер өнеркәсіптік және мотор майларын алу мақсатында табиғи битум мазутын кешенді қайта өңдеудің орындылығын растайды, бұл шикізат базасын толықтырумен, мұнай өндіру саласын тұрақты дамытумен және елдің энергетикалық қауіпсіздігін қамтамасыз етумен байланысты стратегиялық маңызды міндеттерді шешуге ықпал етеді.</p>natural bitumenKarasaz-Taspasfuel oiloil fractionsbase industrial oilsviscosity indexтабиғи битумҚарасаз-Таспасмазутмай фракцияларыбазалық өнеркәсіптік майлартұтқырлық индексіприродный битумКарасязь-Таспасмазутмасляные фракциибазовые индустриальные маслаиндекс вязкости1.Satenov KG, Kalimanova DZ, Madiyeva LK, Nazhetova AA. Lubricants from Oil of The Republic of Kazakhstan. Novyye impul’sy razvitiya: voprosy nauchnykh issledovaniy. Sbornik statey IV Mezhdunarodnoy nauchno-prakticheskoy konferentsii. 2020;1:25–32. (In Russ).2.Zakiyeva RR, Petrov SM, Kayukova GP, Bashkirtseva NY. Polucheniye bazovykh masel III gruppy kachestva po klassifikatsii API iz tyazhelogo uglevodorodnogo syr’ya s primeneniyem gidrokataliticheskikh protsessov. Herald of Technological University. 2014;18:209–212. (In Russ).3.Ayapbergenov YO. Tekhnologii izvlecheniya i pererabotki neftebituminoznykh porod mestorozhdeniya Karasyaz`-Taspas [dissertation]. Ufa; 2024. Available from: www.dissercat.com/content/tekhnologii-izvlecheniya-i-pererabotki-neftebituminoznykh-porod-mestorozhdeniya-karasyaz-tas. (In Russ).4.Ayapbergenov YO, Ahmetov AF. Processing of Karasyaz-Taspas Bitumen. Transactions of Academenergo. 2019;2:25–37. doi: 10.34129/2070-4755-2019-55-2-25-37.5.Litvincev YI, Zhavoronkov D. Production of Base Oils in Russia. Bulletin of The Angarsk State Technical University. 2023;17:88–91. doi: 10.36629/2686-777X-2023-1-17-88-91. (In Russ).6.g-energy.org [Internet]. Chasto zadavayemye voprosy o smazochnykh materialakh [cited 2024 Nov 10]. Available from: g-energy.org/attachment/editor/61/86/GPN_SM_G_Energy_voprosy.pdf?_=1624511854. (In Russ).7.Patent RUS 2573573C1/ 10.12.02. Byul. №2. Dezortsev SV, Famutdinov RN, Kolbin VA, et al. Sposob polucheniya bazovykh komponentov vysokoindeksnykh neftyanykh masel. Available from: patents.google.com/patent/RU2573573C1/ru. (In Russ).8.Famutdinov RN, Dezortsev SV. Determination of raw materials quality for high index oils from the hydrocracking residue. Baskirskii Khimicheskii Zhurnal. 2013;20(4):37–39. (In Russ).