Kazakhstan journal for oil & gas industryKazakhstan journal for oil & gas industry2707-42262957-806XKMG Engineering10898210.54859/kjogi108982Шолу мақаласыПолистирол қалдықтарын пиролиздеу кезінде сұйық өнімдердің пайда болуына технологиялық параметрлердің әсерін талдауКизатовЕсмагамбет Маратовичk1z4.workstation@gmail.comhttps://orcid.org/0009-0001-1078-3059ДюсоваРизагуль Муслимовна<p>канд. техн. наук</p>dyussova_rm@enu.kzhttps://orcid.org/0000-0003-3083-5255КопишевЭльдар Ертаевич<p>канд. хим. наук, ассоциированный профессор</p>kopishev_eye@enu.kzhttps://orcid.org/0000-0002-7209-2341ҚалиевОлжас Ерланұлыkaliyev_oye_3@enu.kzhttps://orcid.org/0009-0008-4860-060XЛ.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті30062026821051180605202622052026Copyright © 2026, Кизатов Е.М., Дюсова Р.М., Копишев Э.Е., Қалиев О.Е.2026<p>Бұл мақалада полистирол қалдықтарын термиялық қайта өңдеу дәстүрлі механикалық жоюға тиімді балама ретінде қарастырылады. Пластикалық қалдықтардың көлемінің артуы және көбікті материалдарды қайта өңдеудің күрделілігі ескеріле отырып, сұйық пиролиз өнімдерінің шығымдылығы мен құрамына процесс параметрлерінің әсері туралы ағымдағы басылымдарға талдау жүргізілді. Реакция аймағындағы температура мен процесс ұзақтығының әсеріне ерекше назар аударылды. Талдау негізінде ең оңтайлы температура диапазоны 400–500°C екені анықталды. Бұл жағдайлар бағалы хош иісті қосылыстармен: стирол, бензол, толуол және этилбензолмен байытылған сұйық фракцияның максималды шығымдылығын қамтамасыз етеді. Оңтайлы температурадан ауытқу полимердің толық емес ыдырауына немесе газдың шамадан тыс түзілуіне әкелетіні анықталды. Ластанған және көбікті полистирол материалдарын қайта өңдеудегі пиролиздің артықшылықтары атап өтіледі. Қоршаған орта қысымының артуы жағдайында полимер қалдықтарын қайта өңдеу технологияларының тиімділігін арттырудың маңыздылығы қосымша атап өтіледі. Пиролиз өнімдерін сұрыптау, тазалау және кейіннен фракциялау жүйелері жетілдірілген жағдайда, химиялық шикізатты алу және тұйық циклді экономиканы дамыту технологиясының жоғары әлеуеті туралы қорытынды жасалды.</p>recyclingpyrolysispolystyreneprocess temperatureresidence timeқайта өңдеупиролизполистиролпроцесс температурасыпроцесс ұзақтығыпереработкапиролизполистиролтемпература процессапродолжительность процесса1.Perreard S, Boucher J, Gallato M. Plastic Overshoot Day – Report 2025. EA-Earth Action; 2025.2.kaz-waste.kz [Internet]. KazWaste – Kazakhstan Association for Waste Management. Ministerstvo ekologii podvelo itogi: rezul’taty v sfere upravleniya otkhodami [cited 2026 March 13]. Available from: kaz-waste.kz/news/936/. (In Russ).3.caclimate.fund [Internet]. CACF. More than 30% of waste was recycled and 95% of illegal dumpsites were eliminated in Kazakhstan in 2025 [cited 2026 March 13]. Available from: caclimate.fund/novosti/bolee-30-othodov-utilizirovano-i-95-stihiynyh-svalok-likvidirovano-v-kazahstane-v-2025-godu.4.Lee Y, Cho J, Sohn J, Kim C. Health Effects of Microplastic Exposures: Current Issues and Perspectives in South Korea. Yonsei Med J. 2023;64(5):301–308. doi: 10.3349/ymj.2023.0048.5.Schyns ZOG, Shaver MP. Mechanical recycling of packaging plastics: a review. Macromolecular Rapid Communications. 2021;42(3):2000415. doi: 10.1002/marc.202000415.6.Kulakovskaya A, Wiprächtiger M, Knoeri C, Bening CR. Integrated environmental-economic circular economy assessment: Application to the case of expanded polystyrene. Resources, Conservation and Recycling. 2023;197:107069. doi: 10.1016/j.resconrec.2023.107069.7.Yelemessova Z, Kopishev E, Dyussova R, et al. Sustainable plastic waste management: global practices and perspectives on the case of Kazakhstan. International Journal of Innovative Research and Scientific Studies. 2025;8:1161–1179. doi: 10.53894/ijirss.v8i1.45478.Silva RJDO, Graf K, Leite Ribeiro Okimoto ML. Plastic waste recycling: an overview of the mechanical, chemical, and thermal technologies. Journal of Engineering and Applied Science. 2025;72:251. doi: 10.1186/s44147-025-00799-2.9.Achilias DS. Thermo-chemical recycling of plastics as a sustainable approach to the plastic waste issue. Euro-Mediterranean Journal for Environmental Integration. 2025;10:2605–2618. doi: 10.1007/s41207-025-00800-7.10.Yaqoob H, Ali HM, Khalid U. Pyrolysis of waste plastics for alternative fuel: a review of key factors. RSC Sustainability. 2025;3(1):208–218. doi: 10.1039/D4SU00504J.11.Alrazen HA, Aminossadati SM, Mahmood HA, et al. A review of the pathways, limitations, and perspectives of plastic waste recycling. Materials for Renewable and Sustainable Energy. 2025;14:50. doi: 10.1007/s40243-025-00328-4.12.Alabi OO, Akande TO, Gbadeyan OJ, Deenadayalu N. Advanced technologies for plastic waste recycling: examine recent developments. RSC Advances. 2025;15(48):40541–40557. doi: 10.1039/D5RA06715D.13.Lee SW, Jeong SJ, Hidajat MJ, et al. Sustainable chemical recycling of waste polystyrene via catalytic pyrolysis. ACS Omega. 2025;10(43):51406–51418. doi: 10.1021/acsomega.5c06944.14.Jeswani H, Krüger C, Russ M, et al. Life cycle environmental impacts of chemical recycling via pyrolysis. Science of the Total Environment. 2021;769:144483. doi: 10.1016/j.scitotenv.2020.144483.15.Halba A, Thengane SK, Arora P. A critical outlook on lignocellulosic biomass and plastics co-gasification. Energy & Fuels. 2022;37(1):19–35. doi: 10.1021/acs.energyfuels.2c02907.16.Laghezza M, Fiore S, Berruti F. A review on the pyrolytic conversion of plastic waste into fuels and chemicals. Journal of Analytical and Applied Pyrolysis. 2024;179:106479. doi: 10.1016/j.jaap.2024.106479.17.Hasan MM, Haque R, Jahirul MI, Rasul MG. Pyrolysis of plastic waste for sustainable energy recovery. Energy Conversion and Management. 2025;326:119511. doi: 10.1016/j.enconman.2025.119511.18.Li Y, Zhang C, Wang W, et al. A study on the pyrolysis and product regulation mechanism of waste polystyrene. Molecules. 2025;30(3):727. doi: 10.3390/molecules30030727.19.Royuela D, Veses A, García T, et al. Advances in the circular economy of polystyrene. Journal of Environmental Chemical Engineering. 2026;14(2):121633. doi: 10.1016/j.jece.2026.121633.20.Gonzalez-Aguilar AM, Pérez-García V, Riesco-Ávila JM. A thermo-catalytic pyrolysis of polystyrene waste review. Polymers. 2023;15(6):1582. doi: 10.3390/polym15061582.21.Park KB, Jeong YS, Guzelciftci B, Kim JS. Two-stage pyrolysis of polystyrene. Appl Energy. 2020;259:114240. doi: 10.1016/j.apenergy.2019.114240.22.Holtkamp M, Renner M, Matthiesen K, et al. Robust downstream technologies in polystyrene waste pyrolysis. Resources, Conservation and Recycling. 2024;205:107558. doi: 10.1016/j.resconrec.2024.107558.23.Gonzalez-Aguilar AM, Cabrera-Madera VP, Vera-Rozo JR, Riesco-Ávila JM. Effects of heating rate and temperature on the thermal pyrolysis of expanded polystyrene. Polymers. 2022;14(22):4957. doi: 10.3390/polym14224957.24.Miandad R, Nizami AS, Rehan M, et al. Influence of temperature and reaction time on the conversion of polystyrene waste. Waste Manag. 2016;58:250–259. doi: 10.1016/j.wasman.2016.09.023.